Redirecting Fundacja Promocji Zdrowia Seksualnego - 3 Andropauza i menopauza

3 Andropauza i menopauza

Andropauza i menopauza

 ImageANDROPAUZA

Androgeny mają podstawowe znaczenie w stymulowaniu i utrzymywaniu czynności seksualnych u mężczyzn. Uważa się, że istnienie normalnego libido wiąże się nierozerwalnie z testosteronem.

 

W procesie starzenia się mężczyzn dochodzi do spadku stężenia testosteronu, co prowadzi do obniżenia zainteresowania seksem.

 

Proces ten może być zatrzymany, a nawet cofnięty przez zastosowanie terapii androgenowej.

 

Objawy
U mężczyzn obniżanie się poziomu testosteronu rozpoczyna się od około 30. roku życia i postępuje stopniowo do momentu, który można porównać do menopauzy u kobiet. Proces ten u mężczyzn przebiega na ogół dyskretnie, często zupełnie bezobjawowo. Produkcja hormonów w jądrach stopniowo zmniejsza się, ale proces ten jest bardzo rozciągnięte w czasie, a produkcja plemników utrzymuje się bardzo długo.

 

Gwałtowny spadek produkcji testosteronu, prowadzący do załamania procesów biologicznych, następuje najczęściej dopiero w wieku ok. 70- 80 lat i prowadzi do gwałtownego spadku procesów odbudowy komórkowej. U każdego mężczyzny przebieg tego procesu jest indywidualny.

 

Androgeny odgrywają bardzo ważną rolę w życiu mężczyzny. Ich działanie decyduje o różnicowaniu płci, budowie i czynności mózgu. Wysokie stężenie testosteronu pozwala na utrzymanie dobrej kondycji fizycznej i psychicznej. Również osobowość i zachowania seksualne mężczyzny pozostają pod jego wpływem.

 

Z wiekiem następuje spadek stężenia testosteronu w surowicy, co powoduje rozchwianie różnych procesów metabolicznych, prowadząc do powstania wielu chorób, takich jak: nadciśnienie tętnicze, zawał serca, cukrzyca, zaburzenia wzwodu, a w późniejszym okresie osteoporoza, choroba Parkinsona i Alzheimera.

 

Mężczyźni źle znoszą znaczące obniżanie się stężenia testosteronu. Ma to wpływ zarówno na ich stan fizyczny, jak i psychiczny. Kryzys wieku średniego u mężczyzny to również problem psychologiczny i egzystencjalny. Pojawia się najczęściej pomiędzy 40. a 50. rokiem życia.  

 

Obserwuje się częstsze występowanie depresji u mężczyzn w tym wieku. Dostrzegalny staje się spadek ogólnej witalności, a życie seksualne zaczyna przysparzać problemów. Wywołuje to napięcia w życiu rodzinnym.

 

Na kliniczny obraz andropauzy składają się następujące objawy:
- wyraźnie widoczne oznaki spadku libido, pogorszenie wzwodu i zanik wzwodów nocnych,
- wahania nastroju i obniżenie sprawności intelektualnej,
- obniżenie orientacji przestrzennej,
- szybsze męczenie się, wolniejsza regeneracja,
- powstawanie depresji i stanów irytacji,
- spadek beztłuszczowej masy ciała, zanik masy i siły mięśniowej,
- zanikanie owłosienia ciała,
- spadek wrażliwości czuciowej skóry,
- spadek gęstości mineralnej kości w wyniku osteopenii i osteoporozy,
- wzrost masy tłuszczu trzewnego,
- zaburzenia snu, zlewne poty w czasie snu,
- skłonność do krótkotrwałych drzemek.

Leczenie
Terapia testosteronowa wdrażana jest z różnych powodów, ale głównym jej celem jest poprawa jakości życia mężczyzny oraz profilaktyka wielu chorób będących następstwem spadku poziomu testosteronu.

 

Dla starzejącego się mężczyzny istotna jest jego kondycja, która wiąże się z zachowaniem właściwej masy kostnej i mięśniowej, a także wydolności intelektualnej. Ważna jest dobra sprawność seksualna i wysokie libido.

 

Przed rozpoczęciem terapii testosteronem wszyscy pacjenci powinni mieć wykonane następujące badania:
- badanie per rectum i oznaczenie poziomu PSA
- estradiol, prolaktyna, SHBG
- morfologia, lipidogram,

 

Przeciwwskazania do leczenia testosteronem to:
- rak gruczołu sutkowego,
- rak gruczołu krokowego,
- występowanie bezdechu sennego.

 

Obecnie w terapii hormonalnej stosowane są różne rodzaje preparaty testosteronu.

 

Podaje się je doustnie, domięśniowo, podskórnie i naskórnie

 

Wszystkie preparaty przepisywane są na receptę. Wybór preparatu, jego dawka i sposób podania są dokonywane przez lekarza. Leczenie powinno być monitorowane.


MENOPAUZA
Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia (World Health Organization - WHO) z 1996 r. naturalna menopauza jest to ostatnie krwawienie miesiączkowe,  po którym przez 12 miesięcy miesiączka już nie występuje, oraz nie stwierdza się żadnych patologicznych przyczyn tego stanu.

Menopauza u większości polskich kobiet występuje  na przełomie 50. i 51. roku życia.
Tylko jeden czynnik może przyspieszyć wystąpienie menopauzy – jest nim palenie papierosów.

Okres okołomenopauzalny, menopauza, i okres pomenopauzalny nazywa się wspólnie przekwitaniem (klimakterium).

OBJAWY KLIMAKTERIUM

Najczęstsze objawy to:
- zaburzenia miesiączkowania – zmiana rytmu i natężenia krwawień,
- uderzenia gorąca,
- nocne poty,
- bóle głowy,
- zaburzenia snu, zespół przewlekłego zmęczenia,
- kołatania serca,
- zmiany nastroju, drażliwość,
- zaburzenia pamięci, trudności w koncentracji,
- bóle stawów, bóle pleców,
- suchość pochwy,
- nietrzymanie moczu
- zaburzenia seksualne, bolesne współżycie,
- przyrost masy ciała,
- depresja.

Objaw klimakterium związane są ze zmianami stężenia estrogenów zachodzącymi w tym czasie.
Prawie połowa życia i kilkanaście lat aktywności zawodowej kobiet przypada na okres pomenopauzalny.

Nasilenie objawów wypadowych zależy od wielu czynników:
- wieku wystąpienia menopauzy
- masy ciała
- palenia papierosów / występują wcześniej i są bardziej nasilone u palaczek/
- aktywności fizycznej
- stanu zdrowia

CZY STOSOWAĆ TERAPIĘ HORMONALNĄ?

Warto zaznaczyć objawy, które aktualnie występują:

- Uderzenia gorąca    
- Nocne poty    
- Bezsenność    
- Suchość pochwy    
- Cienka, sucha skóra    
- Stany depresyjne    
- Zmienność nastroju    
- Trudności z koncentracją    
- Zaburzenia pamięci    
- Przyrost masy ciała    
- Bolesne stosunki płciowe    
- Inne   

Dolegliwości mogą obejmować różne kombinacje objawów i przebiegać ze zmiennym natężeniem.


PÓŹNE NASTĘPSTWA MENOPAUZY

Zanikowe zapalenie pochwy
Niedobór estrogenów powoduje atrofię śluzówki pochwy, zmniejsza się ilość śluzu szyjkowego – pojawia się uczucie suchości w pochwie.
Zmiany sprzyjają rozwojowi zanikowego zapalenia pochwy objawiającego się świądem, upławami, bolesnym współżyciem, niekiedy krwawieniami.

Nietrzymanie  moczu
Zmiany zanikowe w obrębie pęcherza moczowego i cewki moczowej oraz zwiotczenie mięśni miednicy sprzyjają nietrzymaniu moczu (wysiłkowe nieotrzymanie moczu i parcia naglące). Częstsze stają się zmiany zapalne cewki i pęcherza moczowego

Osteoporoza pomenopauzalna
Niedobór estrogenów powoduje zmniejszenie się gęstości kości i z czasem zmianę ich struktury, sprzyjając samoistnym złamaniom oraz zmianom zwyrodnieniowym stawów, wywołującym ich bolesność.

Miażdżyca, choroba niedokrwienna mięśnia sercowego
Estrogeny chronią naczynia krwionośne kobiety przed miażdżycą. Ich niedobór po menopauzie powoduje szybki postęp miażdżycy naczyń, zwężanie się przekroju naczyń i w konsekwencji występowanie m.in. choroby niedokrwiennej mięśnia sercowego. Znacznie zwiększa się ryzyko wystąpienia zawału mięśnia sercowego.

Depresja
Stwierdzono, że u kobiet z nasilonymi objawami wypadowymi częściej występuje depresja.

Choroba Alzheimera
Choroba Alzheimera ma większe szanse rozwoju u kobiet z nasilonymi uderzeniami gorąca. Eliminacja objawów wypadowych może mieć znaczenie w profilaktyce tej choroby.

Zmiany skórne
Niedobór estrogenów powoduje utratę elastyczności skóry i pojawianie się zmarszczek oraz pękających naczynek. Z reguły skóra staje się sucha i wrażliwa na czynniki zewnętrzne.

Przyrost masy ciała
Z wiekiem następuje wolniejsze spalanie kalorii.
Po 40. roku życia spala się dziennie ok. 2100 Kcal, po menopauzie ok. 1870 Kcal, czyli 230 Kcal, mniej w ciągu dnia.

 

Zwiększaniu masy ciała sprzyja również:
- rosnący apetyt
- niewłaściwa dieta
- zbyt mało ruchu
- zatrzymywanie wody w organizmie

RYZYKO TERAPII HORMONALNEJ

Przeciwwskazania bezwzględne:
- aktualnie trwająca choroba zakrzepowo-zatorowa,
- niewyjaśnione krwawienie z dróg rodnych
- ciężka niewydolność wątroby,
- rak sutka lub macicy w wywiadzie,
- podejrzenie ciąży, laktacja,
- porfira,
- otoskleroza (?).


Rak sutka
Przez pierwsze 5 lat stosowania terapii hormonalnej ryzyko zachorowania na raka sutka nie zmienia się. Po 5 latach ryzyko nieznacznie wzrasta, ale śmiertelność z powodu raka sutka u kobiet przyjmujących leki jest mniejsza w porównaniu z kobietami nie przyjmującymi leków hormonalnych. Warto pamiętać, że nowotwory tworzące się u kobiet nie stosujących hormonalnej terapii są zwykle bardziej złośliwe.

 

U kobiet stosujących hormonalną terapię nowotwory rozpoznawane są zwykle we wcześniejszych stadiach rozwoju, co umożliwia ich skuteczne leczenie.

 

W krajach rozwiniętych rak sutka jest przyczyną zgonu ok. 4% kobiet po menopauzie. 45% umiera z powodu chorób serca i naczyń krwionośnych.

Rak jelita grubego.
Rak jelita grubego jest częstym nowotworem po menopauzie.
Okazuje się, że stosowanie hormonalnej terapii zmniejsza częstość występowania tego raka o 50% dzięki działaniu ochronnemu estrogenów.

Stosowane terapii hormonalnej nie ma związku z występowaniem innych nowotworów.

CHOROBY MODYFIKUJĄCE SPOSÓB PROWADZENIA TERAPII HORMONALNEJ:

Do chorób, które mogą zmieniają sposób prowadzenia terapii zaliczamy:
- mięśniaki macicy,
- endometriozę,
- mastopatię,
- migreny,
- rodzinną hipertrójglicerydemię,
- kamicę żółciową i choroby wątroby,
- padaczkę,
- nadciśnienie.

BADANIA NIEZBĘDNE PRZED ROZPOCZĘCIEM LECZENIA

Przed rozpoczęciem terapii hormonalnej należy wykonać:
- ogólne badanie lekarskie, w tym pomiar ciśnienia tętniczego i masy ciała,
- badanie ginekologiczne,
- badanie gruczołów piersiowych, mammografię, USG,
- rozmaz cytologiczny z szyjki macicy,
- ultrasonografię przezpochwową narządu rodnego.


Jeśli znajdujemy się w grupie ryzyka, musimy dodatkowo wykonać:
- ocenę stężenia cholesterolu, trójglicerydów,
- ocenę stężenia glukozy,
- ocenę czynności wątroby,
- badanie hormonalne: FSH, estradiol, prolaktyna, TSH, FT4,
- badanie densytometryczne.

Wskazaniami do wykonania badań hormonalnych są:
- podejrzenie przedwczesnego wygasania czynności jajników
- objawy wypadowe u kobiet miesiączkujących
- podejrzenie wtórnego braku miesiączki wywołanego innymi przyczynami
jak np.: hiperprolaktynemia, zaburzenia czynności tarczycy, hiperandrogenizm.

Wskazaniami do stałego monitorowania terapii hormonalnej są następujące okoliczności:
- utrzymywanie się objawów wypadowych,
- zaburzenia wchłaniania z przewodu pokarmowego,
- stosowanie leków wchodzących w interakcję z hormonami
- zła tolerancja leków
- wybór optymalnych dawek u kobiet z objawami ubocznymi.

METODY TERAPII HORMONALNEJ

Najczęściej stosowana jest droga doustna, cechująca się efektem „pierwszego przejścia” przez wątrobę. Drugą, często wykorzystywaną  jest droga przezskórna.

 

Poza tym istnieją możliwości stosowania implantów podskórnych, pierścieni dopochwowych, wkładek wewnątrzmacicznych, kremów i leków miejscowo działających.

 

Duża różnorodność preparatów i dróg ich podania stwarza szansę na indywidualne dobranie modelu i dawek hormonów w terapii w zależności od stwierdzanych czynników ryzyka różnych chorób, którym pragniemy zapobiec, oraz indywidualnych preferencji pacjentek.

Terapia sekwencyjna  polega na cyklicznym podawaniu estrogenów przez 3 tygodnie w miesiącu i progestagenu przez 10 – 14 dni w miesiącu.. Ten rodzaj terapii zapewnia bezpieczeństwo i umożliwia dobrą kontrolę cyklu.

Terapia ciągła
  polega na ciągłym podawaniu zarówno estrogenów, jak i małej dawki progestagenu, co prowadzi do atrofii endometrium i braku krwawień.