Redirecting Fundacja Promocji Zdrowia Seksualnego - 1 Antykoncepcja

1 Antykoncepcja

Antykoncepcja

Image Życie seksualne stanowi naturalną część wzajemnych kontaktów kobiety i mężczyzny. Czułe pieszczoty, zmysłowa przyjemność płynąca z kontaktu z ciałem kochanego człowieka, wspólne zdobywanie kolejnych szczytów rozkoszy, to fizyczne dopełnienie tego, co łączy dwoje ludzi w sferze uczuciowej.


Niesprawiedliwość natury
Natura jest jednak niesprawiedliwa, i to przede wszystkim kobieta obarczona jest następstwami życia seksualnego. Biorąc aktywny udział w życiu seksualnym, kobieta musi pamiętać o możliwości zajścia w ciążę, będącej skutkiem jej potencjalnej płodności.
Wszystkie nasze zachowania seksualne bez względu na bogactwo form wywodzą się ze wspólnego korzenia, jakim jest rozrodczość. Źródło naszych zachowań seksualnych stanowi jedna z podstawowych cech żywej materii, jaką jest zdolność do rozmnażania. Niezależnie od tej genezy pożądanie seksualne i potrzeba rozrodcza wzięły rozbrat już wiele tysięcy lat temu. W toku rozwoju ewolucyjnego i społecznego człowieka pierwotny instynkt rozmnażania się został zmodyfikowany.

Tylko seks?
Narządy seksualne nadal mogą służyć rozrodczości, ale zarządzająca nimi seksualność zadomowiła się w naszych umysłach i niekoniecznie używa tychże narządów w tym właśnie celu. Wraz z rewolucją naukowo-techniczną, a co za tym idzie, stylem życia człowieka zmieniały się również jego poglądy na rolę seksu.
Kontakt seksualny oznacza zaspokojenie potrzeby miłości, bliskości, czułości i ciepła. Wiele kobiet podejmuje współżycie seksualne z partnerem nie z powodu zaspokojenia pragnień seksualnych, lecz po to, aby wzbogacić wspólne życie uczuciowe z kochanym i kochającym człowiekiem. Ludzie chcą czerpać radość z kontaktów seksualnych, natomiast pragną unikać niepożądanej ciąży.

Co to jest antykoncepcja?
Jeśli kobieta miała nie być sprowadzona do powtarzających się raz po raz ciąż, a mężczyzna do roli niewolnika w służbie przybywającego raz po raz potomstwa, należało opracować odpowiednie środki zaradcze. W tym celu opracowywane są już od wieków metody regulacji urodzeń. Pod pojęciem antykoncepcji rozumie się sposoby postępowania chroniące przed ciążą bez konieczności powstrzymywania się od stosunków płciowych. Abstynencja płciowa jako alternatywa antykoncepcji jest nie do przyjęcia przez kochających się dwoje ludzi, jest również wbrew naturze i zagraża zarówno trwałości związku, jaki i zdrowiu psychicznemu partnerów.
Współczesne techniki antykoncepcyjne zlikwidowały lęk przed niepożądanym dzieckiem i kobieta nie musi już się bać się skutków swobody seksualnej. Oddzielenie seksu od rozrodu dokonało się w pełni. Społeczeństwo stało się dzięki temu zdrowsze w wymiarze fizycznym i psychicznym. Antykoncepcja służy zarówno kobiecie, jak i jej mężczyźnie po to, aby ich dziecko przyszło na świat wtedy, gdy jest najbardziej oczekiwane. Gdy jest ogromną radością, a nie kłopotem. Mają oni możliwość dokonania wyboru w najkorzystniejszym dla siebie okresie. Niepożądane, pozbawione opieki dzieci to nieszczęście tej ziemi.
Dzięki antykoncepcji partnerzy nie obawiając się niepożądanej ciąży, mogą podczas kontaktu seksualnego skupić się na wzajemnych oczekiwaniach, głęboko przeżywać stan pełnej bliskości. Nawzajem wsłuchiwać się w swoje doznania.

Jaką metodę antykoncepcji wybrać?
Sterowanie własną płodnością to nieuchronna konieczność współczesnej kobiety, począwszy od dnia inicjacji, aż do zakończenia menopauzy. Wybór metody antykoncepcyjnej zależy od wielu czynników: wieku, stanu zdrowia, liczby ciąż i porodów, wykształcenia kobiety, religijności. Metoda antykoncepcji musi być skuteczna, lecz również całkowicie bezpieczna dla kobiety. Decyzja, który sposób zapobiegania ciąży stosowa, jest indywidualną sprawą partnerów. Zawsze jednak powinna być konsultowana z lekarzem.
Wskaźnik Pearla informuje, jakie jest ryzyko zajścia w ciążę podczas stosowania określonej metody antykoncepcji. Gdy wskaźnik wynosi 1, oznacza to, że na 100 kobiet, które stosowały daną metodę antykoncepcyjną przez rok, w ciążę zaszła jedna. Im niższy jest wskaźnik Pearla, tym metoda jest skuteczniejsza. Indeks składa się z dwóch liczb np.: 3-10. Pierwsza dotyczy osób zdyscyplinowanych, druga tych, którzy nie są nazbyt ostrożni lub zapominają o zasadach stosowania danej metody.
W dalszej części materiału przedstawione są różne sposoby regulacji płodności

Metody naturalne sterowania płodnością
Metody naturalne polegają na obserwacji cyklu, ustaleniu dni płodnych i zaprzestaniu w tym czasie współżycia.
Skuteczność zależy od precyzyjnego określenia faz cyklu:

- stosunek przerywany - mężczyzna wycofuje członek z pochwy przed ejakulacją;
zalety: łatwa w użyciu, nie wymaga kontroli lekarza ani nakładów finansowych;
wady: zawodna, z uwagi na obecność plemników w śluzie wydzielanym z cewki moczowej w fazie podniecenia; może doprowadzić zarówno u kobiety, jak i u mężczyzny do nerwicy seksualnej lub oziębłości; wymaga doświadczenia i znajomości fizjologii; rozprasza ze względu na koncentrację uwagi obydwojga na wycofaniu członka w odpowiednim momencie;
wskaźnik Pearla = 4-19

- obserwacja śluzu (metoda Billingsa) - śluz wydzielany przez szyjkę macicy zmienia się w cyklu miesięcznym; pojawienie się

  przezroczystego ciągnącego śluzu sygnalizuje dni płodne; ostatni dzień z takim śluzem to owulacja; po jajeczkowaniu śluz staje się

  nieprzezroczysty; współżyć można dopiero po trzech dniach od owulacji;
zalety: metoda tania, powszechnie dostępna, nie ma skutków ubocznych, aprobowana prze Kościół;
wady: wymaga systematyczności i codziennej obserwacji oraz umiejętności rozróżniania wydzieliny charakterystycznej dla dni płodnych;.
wskaźnik Pearla = 1-25


- kalendarzyk małżeński (metoda Ogino-Knausa) – polega na wyznaczaniu terminu owulacji poprzez dokładne oznaczanie terminu

  menstruacji przez co najmniej 8 miesięcy; wówczas metodą matematyczną wyliczamy dni płodne przypadające pomiędzy 9. a 16.

  dniem cyklu;
zalety: metoda tania, powszechnie dostępna, nie wywołuje skutków ubocznych, aprobowana przez Kościół;
wady: zawodzi, gdy terminy miesiączek przesuwają się o więcej niż 5 dni; cykl miesięczny mogą zakłócić stresy, zmiana klimatu, wysiłek, choroba; u wielu kobiet występuje libido owulacyjne i konieczność unikania współżycia może wywoływać u nich objawy nerwicy;
wskaźnik Pearla = 3-35


- metoda termiczna - polega na systematycznych, codziennych pomiarach temperatury w pochwie przez cały okres cyklu, rano po

  przebudzeniu; w czasie owulacji ciepłota ciała nieznacznie spada; abstynencja obejmuje 4 - 6 dni przed po owulacji;
zalety: nie ma skutków ubocznych, aprobowana przez Kościół;
wady: uciążliwa, wymaga samodyscypliny; zawodna w okresach stresu, zmęczenia, przy nieregularnym trybie życia, nieprzespanych nocach, podczas infekcji;
skuteczność: 80 - 98 %
W aptekach dostępne są aparatu sygnalizujące kolorami fazę płodną i bezpieczną.
wskaźnik Pearla = 1-20;

- testery płodności - obserwacja śliny przez szkło powiększające pozwala zauważyć w okresie owulacji krystalizowanie śliny na kształt

  liścia paproci. W pozostałe dni widoczne są kropki.
zalety: wygodny, bezpieczny dla zdrowia, aprobowany przez Kościół;
wady: zawodne w stanach zapalnych jamy ustnej, po alkoholu, u palaczek tytoniu. Ponieważ plemnik żyje w pochwie przez 72 godziny, współżycie tuż przed owulacją może zakończyć się ciążą.
wskaźnik Pearla = 4-19.

Metody sztuczne sterowania płodnością
Metody sztuczne w zależności od mechanizmu działania możemy podzielić na:
- środki mechaniczne,
- preparaty chemiczne,                         
- wkładki domaciczne,
- metody chirurgiczne.

Środki mechaniczne tworzą barierę między nasieniem a szyjką macicy, uniemożliwiając przedostanie się plemników do światła macicy. Należą do nich:.

- prezerwatywa
zalety: łatwa w użyciu, tania, powszechnie dostępna, bezpieczna dla zdrowia, chroni przed AIDS i chorobami wenerycznymi;
wady: wywołuje uczucie bariery, osłabia doznania seksualne;
wskaźnik Pearla = 3-13;

- Femidom - prezerwatywa dla kobiet;
zalety: łatwa w użyciu, chroni przed AIDS i chorobami wenerycznymi, nie ma skutków ubocznych;
wady: zmniejsza doznania seksualne;
wskaźnik Pearla = 3-13;
- kapturki naszyjkowe – gumowe lub plastikowe zakładane na szyjkę macicy; idealny dla kobiet współżyjących sporadycznie;
zalety: łatwy w użyciu, wielokrotnego użytku, bezpieczny dla zdrowia;
wady: trzeba umieć się nim posługiwać; konieczna jest wizyta u lekarza, który dobierze odpowiedni rozmiar i nauczy zakładać; źle dobrane albo niedokładnie założony jest nieskuteczny; trudno osiągalne (rzadko bywają w aptekach);
wskaźnik Pearla = 9-18
- krążki dopochwowe;
zalety: jak wyżej
wady: jak wyżej
skuteczność: jak wyżej

Preparaty chemiczne dzielimy na:

- preparaty dopochwowe - po rozpuszczeniu się w ciele pod wpływem ciepła i wilgoci zamieniają się w pienistą masę, która

  unieruchamia a następnie niszczy plemniki; mają również działanie przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne; preparaty z nonoxynolem - 9

  osłabiają wirusa HIV i zwiększają skuteczność prezerwatywy, kapturka i krążka
a) globulkę wkłada się do pochwy na 10-15 minut przed stosunkiem;
b) krem wprowadza się do pochwy za pomocą specjalnego aplikatora; jest skuteczny natychmiast; działa przez 6 godzin, można go

     więc zaaplikować wcześniej;

zalety: są obojętne hormonalnie i łatwe w stosowaniu; bez recepty; zapobiegają zapaleniu pochwy i zmniejszają ryzyko zakażenia chorobami przenoszonymi drogą płciową;
wady: czasami wywołują pieczenie lub uczucie nieprzyjemnego ciepła; zdarzają się uczulenia; globulki obficie się pienią, co również powoduje pewien dyskomfort; trzeba je wkładać do pochwy na kilkanaście minut przed stosunkiem, a to też zakłóca grę miłosną; jedna dawka wystarcza na jeden stosunek;
wskaźnik Pearla = 2-30
preparaty: kremy, pianki i żele z grupy „Delfen”, globulki i czopki: Patentex-Oval; Kolpotex-Oval; Preventex
- doustne tabletki hormonalne - zawierają syntetyczne hormony żeńskie estrogen i progesteron lub ich pochodne; działanie polega na

  blokowaniu owulacji, zmianie śluzu szyjkowego na nieprzenikliwy dla plemników i utrudnieniu transportu komórki jajowej; poza

  działaniem antykoncepcyjnym chronią przed chorobami nowotworowymi, torbielami, regulują krwawienia miesięczne, łagodzą lub

  likwidują objawy zespołu przedmiesiączkowego;
Produkowane obecnie tabletki antykoncepcyjne mają niewielką zawartość hormonów, co do minimum ogranicza występowanie skutków ubocznych. Można je używać przez cały okres płodności, ale im bliżej menopauzy, tym ostrożniej. Zasada jest jedna: zawsze zapisuje się pigułkę o najmniejszej, możliwej do zastosowania w danym przypadku dawce hormonów. Jednak musi być ona dobierana indywidualnie do każdej osoby. Dzielimy je na dwie grupy: jednoskładnikowe i dwuskładnikowe; pigułki jednoskładnikowe zawierają tylko jeden hormon – gestagen, w małej dawce. Pigułki dwuskładnikowe zawierają obydwa żeńskie hormony płciowe, estrogen i gestagen.
We wszystkich pigułkach dwuskładnikowych zawartość estrogenu jest taka sama, w dwu- i trójfazowych zmienia się natomiast ilość gestagenu. Różne kolory mają ułatwić przyjmowanie pigułek w odpowiedniej kolejności, np. najpierw białe, potem żółte, następnie zielone. Antykoncepcyjne działanie pigułek dwuskładnikowych polega na tym, że: hamują jajeczkowanie, czyli comiesięczne uwalnianie się komórki jajowej z jajnika, zagęszczają śluz w macicy i zmieniają jego skład tak, że staje się on nieprzepuszczalny dla plemników; nie mogą one dotrzeć do jajowodu i połączyć się z komórka jajową; powodują, że błona śluzowa macicy nie przygotowuje się da przyjęcia zarodka, nie staje się miękka i rozpulchniona.

Pigułka dwuskładnikowe dzielą się na:        
- pigułki jednofazowe - wszystkie tabletki jednakowe, o tej samej ilości estrogenu i gestagenu (progesteronu) Wszystkie pigułki

  w opakowaniu są tego samego koloru, np.: "Rigevidon", ”Cilest”, ”Loveston”, ”Marvelon”.

 

- pigułki dwufazowe - dwukolorowy zestaw 10 i 11 pigułek o różnej zawartości estrogenu i gestagenu dostosowaną do kolejnych faz

  cyklu;
            
- pigułki trójfazowe - cykl miesiączkowy  kobiety jest regulowany przez zmiany ilości wydzielanych żeńskich hormonów płciowych,

  w związku z tym ilości hormonów w preparacie antykoncepcyjnym, zapewniające jego skuteczność, też są dla każdej fazy cyklu inne;

 

Aby uniknąć zbędnego obciążania organizmu kobiety hormonami, opracowano preparaty trójfazowe. W zestawie miesięcznym występują trzy rodzaje tabletek o różnej zawartości estrogenu i progesteronu Tak jak wszystkie tabletki antykoncepcyjne, codziennie, przez 21 dni, przyjmuje się po jednej tabletce, po czym następuje tygodniowa przerwa w przyjmowaniu preparatu. W trakcie tej przerwy po 2 - 4 dniach dochodzi do krwawienia „z   odstawienia" preparatu. Po 7 dniach kontynuuje się przyjmowanie preparatu z następnego opakowania, według podanego wyżej schematu.
preparaty : "Tri -Regol", "Triquilar", "Trinovum" , "Trisiston", " Trinordiol 21" ;
zalety: regulują długość cyklu, likwidują przykre objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego; mniejsze ryzyko ciąży pozamacicznej, raka trzonu macicy i jajników, zawału serca, zapalenia przydatków, osteoporozy; łagodzą bóle miesiączkowe, krwawienie jest mniej obfite; mają korzystny wpływ na cerę, likwidują nadmierne owłosienie, zmuszają kobietę do wizyty u ginekologa co 6 miesięcy; można je stosować przez lata;
wady: niektóre wywołują różne dolegliwości: bóle i kurcze w łydkach, obrzęki, czasami zapalenie żył, nudności i wymioty, bóle głowy; przez pierwsze 3 miesiące stosowania mogą powodować plamienie z pochwy; zaburzają nieco gospodarkę hormonalną; ich działanie osłabiają niektóre leki (antybiotyki, leki wątrobowe, nasercowe, przeciwgorączkowe, przeciwzapalne, przeciwgruźlicze i przeciwpadaczkowe). są przyczyną suchości pochwy, szczególnie u kobiet będących w okresie klimakterium.; wymagają dyscypliny przy zażywaniu; można je kupić tylko na receptę;
wskaźnik Pearla = 0,1
Ostrzeżenie! Pigułek absolutnie nie wolno stosować po przebytych chorobach zakrzepowych, po zatorach i wylewach, • po zawale lub przy chorobie wieńcowej, przy raku piersi lub jego podejrzeniu, także po wyleczeniu, w przypadku tzw. nowotworów hormonozależnych, przy krwawieniach z dróg rodnych, po żółtaczce, przy marskości wątroby; w niektórych schorzeń decyzja o tym, czy wolno stosować antykoncepcję hormonalną, należy do lekarza; dotyczy to: nadciśnienia, cukrzycy, cierpiących na schorzenia pęcherzyka żółciowego, niewydolność wątroby, mających wysoki poziom cholesterolu i częste migreny; pigułek dwuskładnikowych nie powinny stosować kobiety, które ukończyły 35 lat i palą ponad 10 papierosów dziennie. dotyczy to także chorujących na nadciśnienie i cukrzycę,
Jeśli bierzesz pigułkę i zaobserwujesz u siebie: nudności, bóle brzucha, duszności, bóle głowy, zaburzenia wzroku, obrzęk łydek, dodatkowe krwawienia, plamy na twarzy i gdy te objawy nie miną po trzech miesiącach skontaktuj się natychmiast z lekarzem! Prawdopodobnie pigułka została źle dobrana;

- minipigułki - grupa preparatów jednoskładnikowych nowej generacji; zawiera tylko jeden hormon gestagen w małej dawce; zalecane

  kobietom, które z różnych powodów nie powinny stosować pigułki dwuskładnikowej, zawierającej więcej hormonów; minipigułki łyka

  się codziennie od 5 do 25 dnia cyklu, z 7-dniową przerwą, zawsze o tej samej porze; jeśli odchylenie w przyjęciu pigułki będzie większe

  niż godzina, przestaje ona być skutecznym środkiem zabezpieczającym przed ciążą; planując operację, należy odstawić pigułki na

  6 tygodni przed zabiegiem;
zalety: mniejszy ujemny wpływ na gospodarkę hormonalną organizmu (w porównaniu z dwuskładnikowymi);  
wady: mniej skuteczne niż dwuskładnikowe; wymagają dyscypliny, bo trzeba je brać zawsze o tej samej porze; mogą wywoływać nieregularne miesiączki, plamienia, bóle głowy, suchość pochwy; zwiększają ryzyko ciąży pozamacicznej; trzeba je przyjmować zawsze o tej samej godzinie; leki tylko na receptę;
wskaźnik Pearla = 0,2-1
preparaty: "Cerazette”

- preparaty „po stosunku” -  należy ją połknąć w ciągu godziny po zbliżeniu bez zabezpieczenia; zawierają bardzo dużą dawkę

  gestagenu, który natychmiast zagęszcza śluz w szyjce macicy, przez co blokuje drogę plemnikom; ponieważ podczas cyklu można

  zażyć nie więcej niż 4 pigułki, ten środek służy jedynie antykoncepcji awaryjnej;
preparat: „Escapelle”
wskaźnik Pearla = 5
Uwaga: Dobry tylko dla kobiet współżyjących sporadycznie; podane przed połączeniem się komórek rozrodczych zapobiegają zapłodnieniu, zażyte po – działają jako środek wczesnoporonny.   
zalety: skuteczność, jedyny sposób zapobiegania ciąży po gwałcie i w sytuacjach, gdy podczas stosunku pękła prezerwatywa;.  
wady: zaburza gospodarkę hormonalną ze względu na dużą jednorazową dawkę hormonu; preparat tylko na receptę.
- pigułka poronna RU 486 – zawiera substancję aktywną mifepriston, nie dopuszcza do zagnieżdżenia się jaj w macicy, niezależnie od tego, czy było zapłodnione, czy nie, hamując wpływ progesteronu na błonę śluzową macicy; uwrażliwia mięsień macicy na wywołujące jego skurcz działanie prostaglandyn;
zalety: skuteczność;
wady: trudno dostępny z uwagi na zakaz stosowania w wielu krajach
preparat: „Mifegyne”;

- wkładki wewnątrzmaciczne - są to kształtki z tworzywa sztucznego i metalu; .Uwaga! Zakładane są przez ginekologa; nie zakłada

  się ich samodzielnie, jak np. kapturków czy diafragm. Elementem składowym są druciki miedziane, srebrne lub złote.

Zastosowanie metalu zwiększa skuteczność antykoncepcyjną wkładki. Pod wpływem jonów metalu (z którego są zrobione) zmieniają skład chemiczny śluzu szyjki macicy, zmniejszają żywotność plemników i uniemożliwiają zagnieżdżenie się zapłodnionego jaja. Miedź chroni również przed infekcjami bakteryjnymi. Zakładane są na raz na trzy do pięciu lat. Z chwilą usunięcia wkładki natychmiast powraca płodność.
zalety: skuteczne, wygodne, długotrwałe; nie przeszkadzają w akcie seksualnym, partnerzy jej nie czują.   
wady:     wymagają kontroli lekarskiej systematycznie co 6 miesięcy, czasami wywołują ból, obfite, bądź przedłużające się miesiączki;
wskaźnik Pearla = 0,6-0,8
dostępne w aptekach: "Copper - T", "Nova-T","Omega", "Multiload CU 375";

- wkładka wewnątrzmaciczna uwalniająca do jamy macicy hormon – gestagen w niewielkich stałych dawkach przez 5 lat; działa

  wyłącznie lokalnie – w obrębie śluzówki jamy macicy;.
zalety: wkładka działa pozytywnie przy bolesnym miesiączkowaniu, przy przedłużających się lub zbyt obfitych krwawieniach, endometriozie oraz we wstępujących zakażeniach miednicy małej; działa przez 5 lat;
wady: czasem wywołuje dolegliwości bólowe w dole brzucha; sporadycznie – bóle pleców, bóle głowy, trądzik, uczucie napięcia w piersiach, upławy, wahania nastroju, nudności lub obrzęki; wymaga kontrolo lekarskiej co 6 miesięcy;
jedyna tego rodzaju wkładka - Mirena;

- plastry antykoncepcyjne - hormony stosowane w antykoncepcji są substancjami wchłaniającymi się również przez skórę;

  z przyklejonego do skóry plastra uwalniają się do organizmu estrogen i gestagen, w stałej dawce dobowej, przez tydzień;
w czasie miesięcznego cyklu stosuje się przez 3 tygodnie plastry, następnie robi się tygodniową przerwę i powtarza się ten schemat; w czasie tygodniowej przerwy występuje krwawienie; plaster przykleja się na zewnętrznych powierzchniach ramion, brzucha, pośladków, jak również na całej górnej części tułowia z wyłączeniem piersi;
zalety: plaster jest bezpieczniejszy w stosowaniu głównie u pacjentek ze schorzeniami układu pokarmowego, głównie wątroby (brak tzw. efektu pierwszego przejścia) oraz w przypadku przewlekłego zapalenia jelit; wygoda stosowania – 1 x w tygodniu;
wady: podrażnienia skóry; plaster nie nadaje się dla kobiet o wadze ciała powyżej 90 kg.
wskaźnik Pearla = 0,9

jedyny dostępny plaster - Evra

- pierścień antykoncepcyjny - jest przezroczystym miękkim i elastycznym krążkiem o średnicy zewnętrznej 5,4 cm i grubości

  4 mm i jest zakładany do pochwy przez samą pacjentkę; działa przez 3 tygodnie, później robi się tygodniową przerwę.
zalety: łatwość stosowania, brak wpływu na układ pokarmowy.
Uwaga! Szczególnie nadaje się dla kobiet, które mają skłonność do zapominania o codziennym stosowaniu tabletek;.
wskaźnik Pearla = 0,65
wady: mogą występować stany zapalne pochwy, bóle głowy, obniżenie libido, nudności i wymioty;
jedyny dostępny pierścień – Nuva Ring

- sterylizacja - polega na chirurgicznym podwiązaniu jajowodów u kobiety lub nasieniowodów u mężczyzny, powoduje trwałą

   bezpłodność; Metody te są prawnie zakazane w Polsce;
podwiązanie nasieniowodów: wskaźnik Pearla = 0,1-0,15
podwiązanie jajowodów: wskaźnik Pearla = 0,4